Overprikkeling bij kinderen: wat is het en hoe herken je het?

Tegenwoordig worden we steeds meer blootgesteld aan allerlei prikkels. Onze kinderen moeten nu veel meer prikkels verwerken dan wij vroeger deden, waardoor ze soms overspoeld worden. En dat kan voor ons als ouders ook een behoorlijke uitdaging zijn. Maar wat is overprikkeling nu precies? En hoe kan je bij jouw eigen kind(eren) herkennen wanneer hij/zij overprikkeld is? Daar nemen we je in dit artikel in mee. 

Prikkelverwerking

Iedereen krijgt de hele dag door allerlei verschillende soorten prikkels te verwerken. Hierbij kan je denken aan licht, geluid, geur, smaak, gevoel, maar ook aan lichamelijke prikkels, zoals honger, vermoeidheid, spanning, plasdrang, you name it. Zoals je wellicht al merkt, krijgen we dan ook heel veel prikkels op ons af. Zeker in de hedendaagse maatschappij, waarin we constant worden blootgesteld aan extra prikkels door beeldschermen.

Ieder van ons verwerkt deze prikkels op zijn/haar eigen manier. Waar de een totaal geen moeite heeft met prikkels op de juiste manier verwerken, zijn er ook mensen die hier uitdagingen in ondervinden. Zo heb je mensen met een hoge prikkeldrempel, waarbij de prikkelfilter eigenlijk te sterk is en er dus niet voldoende prikkels binnen komen. Ook heb je mensen met een lage prikkeldrempel, waarbij de filter niet sterk genoeg is en er juist te veel prikkels (te hard) binnenkomen. Kortom, iedereen verwerkt prikkels anders.

Hoe werkt prikkelverwerking bij kinderen?

Prikkelverwerking bij kinderen werkt nét even anders dan bij volwassenen. Dat wil zeggen, het algemene proces ziet er hetzelfde uit, alleen kinderen hebben nog niet geleerd hoe ze prikkels goed moeten verwerken. Hun hersenen zijn nog volop in ontwikkeling en het adequaat verwerken van prikkels en het reguleren van bijbehorende emoties is iets wat ze gewoonweg nog moeten leren. Pas als kinderen ongeveer 6 jaar oud zijn, zijn ze beter in staat tot emotieregulatie en adequaat reageren op bepaalde prikkels. Helemaal niet zo gek dus, dat jouw peuter compleet hysterisch kan worden als je zijn boterham verkeerd hebt gesneden 😉 

Wanneer is een kind overprikkeld?

Een kind is overprikkeld wanneer er op een bepaald moment te veel prikkels binnen zijn gekomen en het kind deze niet meer juist kan verwerken. Dat kan bijvoorbeeld komen doordat hij/zij een lage prikkeldrempel heeft en er te veel tegelijk verwerkt moet worden (fel licht, papa die tegen het kind praat, de televisie die aanstaat en mama die aan het bellen is). Een kind kan overprikkeld raken op een enkel zintuig (te hard geluid, te fel licht, kriebelende kleding), maar kan ook last hebben van te veel stimuli in verschillende zintuigen (een combinatie hiervan). Ieder kind kan dan ook overprikkeld raken, maar het zal sneller voorkomen bij kinderen met een lage prikkeldrempel. Deze kinderen lukt het simpelweg niet om de prikkels die eigenlijk niet zo belangrijk/relevant zijn uit te filteren, waardoor ze een overload aan prikkels te verwerken krijgen. 

Hoe herken je een kind dat overprikkeld is?

Nu je weet wanneer een kind overprikkeld is, is het ook handig om te herkennen wanneer je kind overprikkeld is. Er zijn een aantal signalen – de een meer voordehandliggend dan de ander – die erop kunnen wijzen dat je kind een teveel aan prikkels heeft ontvangen. Hieronder hebben we er heel wat voor je op een rijtje gezet:

– Driftbuien/huilbuien
– Met de handen over de oren zitten
– Zich terug willen trekken
– Vaak naar de wc gaan
– Gillen/schreeuwen
– Fysieke klachten, zoals hoofdpijn en buikpijn

Wat kun je doen wanneer je kind overprikkeld is?

Er zijn heel veel verschillende oorzaken van overprikkeling. Dat zorgt ervoor dat er eigenlijk niet één oplossing is wanneer je kind overprikkeld is. Het is namelijk volledig afhankelijk van de reden en mate van overprikkeling hoe je je kind hierin het beste kan helpen. Bij sommige kinderen zal het genoeg zijn om ze troost en rust te bieden, terwijl het bij het andere kind nodig is om de bron van de overprikkeling direct aan te pakken. Uiteraard kan je als ouder wel heel goed letten op wat je wel of niet tegen je kind zegt wanneer het overprikkeld is en kan je jouw kind helpen om beter te leren omgaan met veel prikkels. Blijven jullie hier telkens tegenaan lopen? Dan kan het wellicht helpen om eens te kijken naar de oorzaak van de overprikkeling en of daar een oplossing voor te vinden is.